Blog


Cywilizacja Open Source

autor: Jacek Kuśmierak-Brudnicki / 8 Październik 2016

Wyobraź sobie słoneczny poranek w 2003 roku, gospodarstwo gdzieś w Stanach Zjednoczonych, młodego mężczyznę stojącego przy traktorze i...przeklinającego po polsku. Tak zaczyna się ta historia, którą nazwano już Nową Rewolucją Przemysłową (mag. Popular Science). Ten młody mężczyzna w pogniecionej koszuli i dżinsach, trzymający w ubrudzonych smarem rękach zepsutą część ciągnika, jest doktorem fizyki, specjalistą od fuzji jądrowej. Zastanawiasz się, co on tutaj robi? Kim jest? Tym młodym człowiekiem jest Marcin Jakubowski - naukowiec, który zmęczony codzienną gonitwą postanowił zająć się… rolnictwem. Uznał, że tak naprawdę wiedza, którą posiada jest nic nie warta. Praca w naturalnym rytmie, blisko natury, w zgodzie z jej prawami, miała pozwolić mu na spokojne i szczęśliwe życie, bez wiecznego wyścigu z czasem, bez zmęczenia natłokiem informacji. Czy miałeś kiedyś czas policzyć ile codziennie dociera do Ciebie dobrych wiadomości? Niewiele, a czasami nie ma żadnej.

Tego ranka Marcin też nie miał dobrej wiadomości – okazało się, że aby naprawić traktor musi jechać kilkadziesiąt kilometrów i wydać całkiem sporo pieniędzy. Jest doświadczonym majsterkowiczem - wie jak go naprawić, ale zaczął zadawać sobie pytania. Czy ten kawałek metalu, zgrubnie obrobiony, musi tyle kosztować? Dlaczego jest prawie niedostępny? Dlaczego wymiana tego elementu jest tak skomplikowana i wymaga zastosowania specjalnych narzędzi?


Sfrustrowany tym faktem, rozpoczął projekt elastycznego i łatwego w obsłudze ciągnika, taniego w budowie, który parametrami technicznymi nie odbiega od konstrukcji przemysłowych. Postanowił udostępnić całą dokumentację używając internetowego systemu encyklopedycznego Wiki. Założył, że opublikowanie projektu na zasadach Open Source powinno zainspirować i scalić społeczność Zrób-To-Sam. Nowy ruch społeczny DIY (ang. Do It Yourself – zrób to sam) miałby przyczynić się do rozwoju tego typu projektów. Pomysł Marcina szybko się rozpowszechnił i odbił szerokim echem online. W celu ułatwienia dalszego rozwoju projektu postanowił stworzyć fundację, którą nazwał Open Source Ecology (OSE). Dzięki jego zaangażowaniu, pomocy współpracowników, wolontariuszy oraz hojności ofiarodawców, obecnie jego fundacja posiada roczny budżet wysokości 500.000 dolarów oraz koordynuje i wspiera działania makerów na całym świecie.

Misją OSE stała się chęć stworzenia ekonomii, która korzystając z dorobku ruchów Open Source przyspieszy tworzenie innowacyjnych rozwiązań przez otwartą współpracę. Korzystając z metod naukowych (przeprowadzając badania i analizując wyniki) zespół z OSE doszedł do wniosku, że należy powszechnie udostępnić bazowy zespół maszyn i urządzeń pozwalających na niezależność materiałową i energetyczną – innymi słowy na samowystarczalność, bez porzucania nowoczesnych udogodnień.


Zaprojektowany zbiór to aż 50 wzajemnie zależnych od siebie, modularnych urządzeń, a nazwano go Global Village Construction Set (GVCS - Globalny Zestaw Narzędzi do Budowy Samowystarczalnej Osady). GVCS ma się składać z wielu innych zestawów konstrukcyjnych, by nie skupiać się na budowie indywidualnych maszyn, ale używać zestawów jako komponentów do budowy tych urządzeń. Dodatkowym celem jest projekt tych podzespołów, który zapewniłby ich wieloletnią trwałość oraz minimalny czas przeznaczony na utrzymanie ich w sprawności w skali roku.

Założono, że przy użyciu tych narzędzi, maszyn i urządzeń, 12 ludzi może w ciągu roku, pracując około 2 godziny dziennie, wybudować samowystarczalną osadę z dostępnymi obecnie wygodami. Całość powinna mieć możliwość transportu w kontenerach oraz w sposób zrównoważony korzystać z lokalnych zasobów materiałowych.

Dalszy rozwój tej idei doprowadził do powstania koncepcji Przedsiębiorstwa Dystrybucyjnego (ang. Distributive Enterprise) - społecznego przedsiębiorstwa, które opiera się na otwartej ekonomii. Struktura i działalność operacyjna jest w PD przezroczysta, umożliwia też innym kopiowanie zastosowanych rozwiązań.


Upowszechnienie opublikowanych materiałów wymagało adaptacji istniejących licencji. Licencję stworzoną przez OSE nazwano License for Distributive Economics, używa zapisów Creative Commons CC-BY-SA 3.0, podobna jest do licencji GPL (na której opiera się otwarty system operacyjny Linux). Organizacja pod kierownictwem Marcina uznała, że najważniejszym zapisem powinien być wymóg udostępniania efektów swojej pracy przy rozwoju projektów na takiej samej licencji jak źródłowa. Ta zasada – ShareAlike, najlepiej odzwierciedla wartości związane działalnością OSE, pozwala na publiczne wykorzystanie tworzonych treści bez ograniczeń oraz ułatwia wprowadzanie innowacyjnych rozwiązań. Wymagało to bardzo elastycznych prac nad istniejącymi już “proto-licenjami” (np. BSD), z dwóch głównych powodów. Pierwszy związany jest z opatentowaniem produktów. Może sobie nie zdajesz sprawy, ale jesteś ofiarą „wojen patentowych” –  w cenie większości urządzeń, które ostatnio kupiła/eś, zawarte są opłaty za wykorzystanie wartości intelektualnych. Oczywiście, pogoń za pieniądzem powoduje powstawanie strasznych absurdów; czy słyszałeś o patencie na zaokrąglone rogi smartfona lub na pozycję ikonki baterii? Pewnie wywołało to na twojej twarzy uśmiech, ale problem jest poważny. Marcin z zespołem dokonał statystycznej analizy wykorzystania (w większości przypadków innowacyjnych) rozwiązań opisanych w patentach. Otóż prawie 90% nigdy nie doczekało się upowszechnienia czy nawet wdrożenia do produkcji! Drugim powodem jest szeroki zakres działań licencji wykorzystywanej przez OSE. W koncepcji Distributive Enterprise założono przecież nie tylko udostępnienie produktów open source oraz udział konsumentów w ich tworzeniu i projektowaniu, lecz także dostarczenie biznes planu i strategii działania, zapotrzebowania na usługi, materiały lub inne zasoby.


Wróćmy jednak do momentu, gdy powstała idea Global Village Construction Set. Śmiało można powiedzieć, że ten wielki projekt jest źródłem i podstawą działań Open Source Ecology. Po sukcesie, jaki osiągnął Marcin Jakubowski publikując plany budowy traktora, powstała sieć rolników, inżynierów i innych osób przyczyniających się do rozwoju projektu. Społeczność ta zaczęła tworzyć open source’ową, tanią, wysokowydajną platformę technologiczną, pozwalającą na łatwe wyprodukowanie we własnym zakresie 50 różnych komponentów przemysłowych, niezbędnych do zbudowania samowystarczalnej osady.

GVCS ma za zadanie znieść bariery, które uniemożliwiają ludziom zajęcie się rolnictwem, budownictwem oraz produkcją. Może być postrzegane jako zestaw modularnych (na wzór klocków) narzędzi, które w połączeniu potrafią stworzyć całkowicie nowy model gospodarki. Otwarta natura tego projektu oraz zasada modularności i wzajemnej współpracy zestawów konstrukcyjnych, pozwala na takie adaptowanie maszyn, by mógł ich użyć zarówno Amerykański rolnik, agrotechnolog z Afryki czy kolonista na Księżycu.

W przeciwieństwie do wytwarzania nowoczesnych dóbr, jak np. smartfony czy routery, krótki łańcuch dostaw komponentów pozwala na wytwarzanie, korzystając z lokalnych zasobów. W zakresie wytwarzania, narzędzia GVCS wymagają zarówno podstawowej, ręcznej produkcji jak i automatycznego, cyfrowego sterowania. Narzędzia te mają być projektowane w prosty sposób, być używane do własnej replikacji oraz łatwe do modyfikacji i adaptowania. Część z nich jest aktualnie w formie szkiców czy założeń projektowych, choć sporo z nich jest rzeczywiście, aktywnie rozwijana.


Kluczowe cechy GVCS 

  • Open Source - publikacja za darmo (na silniku wiki):planów konstrukcyjnych 3D, schematów montażowych i instalacji zasilających, materiałów wideo z objaśnieniami zasad działania i sposobów wykonania, budżetu wraz z zestawieniami materiałowymi i instrukcjami obsługi. Wszystko to w  celu uzyskania maksymalnych korzyści ze wspólnej pracy. 

  • Niski koszt - koszt zbudowania lub kupna tych maszyn jest średnio ośmiokrotnie niższy niż podobnych komercyjnych maszyn przemysłowych, wliczając w to koszt pracy w wysokości 25 dolarów za godzinę.

  • Modularność – silniki, podzespoły, części, jednostki napędowe mogą być wymieniane między sobą. Zespoły mogą być łączone w celu poszerzenia funkcjonalności, co jest osiągalne dzięki niewielkiej ilości typów zespołów. 

  • Możliwość samodzielnego naprawiania - projektowanie z myślą o łatwym demontażu pozwala użytkownikowi łatwo rozebrać urządzenie na części  i naprawić bez konieczności polegania na kosztownym mechaniku. 

  • Zrób To Sam - użytkownik zyskuje kontrolę nad projektem, produkcją i modyfikacją narzędzi oraz urządzeń GVCS. 

  • Produkcja w zamkniętym cyklu materiałowym - metal jest podstawowym komponentem zaawansowanej cywilizacji i nasza platforma umożliwia recykling metalu z powrotem do postaci surowca. Następnie urządzenia GVCS pozwalają na wytworzenie materiałów do produkcji innych produktów.

  • Wysoka wydajność - standardy wydajności maszyn GVCS muszą dorównywać lub przekraczać standardy ich przemysłowych odpowiedników. 

  • Elastyczna produkcja - dowiedziono, że elastyczne użycie maszyn w odpowiednio dobranej skali produkcji jest alternatywą dla scentralizowanej produkcji. 

  • Gospodarka dystrybucyjna – OSE zachęca do powielania przedsięwzięć powstałych na bazie GVCS, jako drogi do prawdziwie wolnej przedsiębiorczości zgodnej z ideami demokracji Jeffersona. 

  • Efektywność przemysłowa - platforma GVCS dorównuje i przekracza standardy produktywności przemysłowych odpowiedników. 




Zakres obszarów wykorzystania GVCS 

  1. Infrastruktura mechaniczna - zestaw modularny, jak klocki Lego, maszyn do celów rolniczych i użytkowych. Infrastruktura ta jest oparta na podwoziu (traktor, mikrotraktor, samochód, buldożer) z modułowymi zespołami dodatkowymi. Narzędzia, silniki i jednostki napędowe mogą być wymieniane, zwiększając zakres użyteczności, która może być zestawiona z mniejszych komponentów. Na przykład zespół napędowy oprzyrządowania dodatkowego może być łatwo wymieniany pomiędzy traktorem, buldożerem i samochodem.
  2. Rolnictwo - infrastruktura związana z żywnością dla rozwijającej się społeczności (Otwartoźródłowa Agroekologia), ma za zadanie pokazać system najlepszych praktyk wyżywienia 100-200 osób, zakładając pracę zespołu 4 specjalistów od rolnictwa lub agroekologów.Infrastruktura energetyczna - obejmuje paliwo, siłę napędową oraz elektryczność. Składa się z systemu przechwytywania energii solarnej, przez turbinę słoneczną lub rośliny. 
  3. Turbina słoneczna wykorzystuje bezpośrednie ciepło Słońca (gdy ono świeci) lub energię słoneczną zmagazynowaną przez rośliny w procesie fotosyntezy, gdy są zbierane w formie biomasy.
  4. Mieszkanie - infrastruktura budowlana składa się z szeregu maszyn o wielu przeznaczeniach: prasy do produkcji cegieł, tartaku, betoniarki, modularnych budynków mieszkalnych i innych. Założono dostarczenie profesjonalnych schematów konstrukcyjnych prasy do cegieł oraz planów architektonicznych innych struktur budowlanych opartych o naturalne technologie.
  5. Transport - obejmuje otwartoźródłowy minisamochód oraz traktor użytkowy z wbudowaną zdolnością do doczepiania zespołów roboczych, zasilanych hydraulicznym modułem napędowym.
  6. Cyfrowa Produkcja - RepLab do przetwarzania gorącego metalu oraz w pełni funkcjonalne roboty przemysłowe.
  7. Materiały - ekstrakcja aluminium z tlenku gliny, wytłaczarka bioplastiku wraz z jego syntezą z roślin.                                                                                                                                         



Marcin poskładał założenia i pomysły związane z narzędziami GVCS w większy plan. Przeznaczył swoje gospodarstwo na miejsce budowy i testów prototypów open source’owej produkcji. Zaczął w 2004 r. od postawienia budynków i rozwoju urządzeń nowej generacji, używając własnych narzędzi i technologii. Tak powstało miejsce nazwane Factor e Farm, czyli 12 hektarów przestrzeni z tworzącą się ciągle infrastrukturą techniczną, godzinę drogi od Kansas City International Airport w Missouri. Stworzył tam prototypy kilku maszyn. Po dopracowaniu Marcin umieścił rezultaty testów oraz dokumentację na własnej wiki. Społeczność internetowa odpowiedziała nie tylko pracując nad projektami, ale też wsparła prace finansowo. Marcin stworzył wtedy jedną z pierwszych kampanii crowfundingowych na świecie, projektując i uruchamiając system, który pozwalał ofiarodawcom zarejestrować miesięczną dotację o wysokości 10 dolarów  używając systemu płatniczego Paypal (obecnie podobnie funkcjonuje platforma Patreon). Osiągając liczbę ponad 500 stałych ofiarodawców (tzw. „True Fans”) oszacował, że może rozpocząć stałą pracę nad prototypowaniem urządzeń. W 2011 r. Marcin został zauważony przez organizatorów konferencji TED. Zaproszono go by w 18 minut przedstawił założenia OSE. To wydarzenie, szeroko rozpowszechnione w mediach, spowodowało lawinowy przyrost osób wspierających projekt, a sama idea była na tyle wartościowa, że nominowano założyciela fundacji OSE na „TED Fellow” i od tej pory cyklicznie przedstawia postęp prac nad projektem na konferencji TED. Społeczność OSE rozpoczęła kampanie na Kickstarterze. Organizacja Marcina otrzymała dotacje od wiodących fundacji na świecie w tym prestiżowej fundacji Ewing Marion Kauffman. Legenda ruchu Open Source z południowej Afryki, Mark Shuttleworth (twórca dystrybucji Linuxa - Ubuntu), zaoferował wsparcie od swojej organizacji wraz z dotacją, która pozwoliła znacząco zwiększyć wysiłki w projektowaniu i testach prototypów.

Pierwszą maszynę spełniającą wymagania założeń GVCS zbudowano w 2007 r., była to prasa do produkcji bloczków z kompresowanej ziemi. Od tego czasu urządzenie to jest ciągle udoskonalane, osiągając coraz lepszą sprawność i efektywność produkcyjną.

Pod koniec 2011 r. opublikowano pełną dokumentację 4 narzędzi pod nazwą Civilization Starter Kit v0.01. Znajdują się w niej wszystkie informacje potrzebne do zbudowania zautomatyzowanej prasy do wytwarzania cegieł z kompresowanej ziemi – CEB Press, wielofunkcyjnego traktora - LifeTrac, hydraulicznej jednostki napędowej – Power Cube i spulchniarki ziemi – Soil Pulverizer. W jednej paczce umieszczono założenia projektowe, instrukcje obsługi, plany konstrukcyjne, schematy instalacji zasilających i sterowniczych, kod sterownika, filmy przedstawiające sposób montażu oraz zestawienie materiałów potrzebnych do budowy.

W 2012 r. w ciągu jednego dnia wyprodukowano prasę - osiągnięto w ten sposób jeden z kamieni milowych rozwoju narzędzi GVCS - spełniając jedno z podstawowych założeń projektu jednodniowej fabrykacji.

W 2013 r. przy użyciu traktora, prasy do cegieł i spulchniarki ziemi, wybudowano nowoczesny i wygodny dom – Microhouse.


Rozwój projektów OSE w Polsce 

Współpraca pomiędzy Open Source Ecology a Cohabitatem, z wstępnego projektu hybrydowego domu mieszkalnego o powierzchni 40m2 - zaowocowała powstaniem koncepcji OSE Microhouse. Projekt ten połączył dwie techniki budowania z naturalnych materiałów, a mianowicie użycie bloczków z kompresowanej ziemi (CEB Bricks) oraz kostek skompresowanej słomy (technika Strawbale). Efektem prac była koncepcja prostego, taniego i energooszczędnego domu, który umieszczono w publikacji Civilization Starter Kit v0.01. 

opensourceecology.org/wiki/File:Microhouse.jpg

opensourceecology.org/wiki/File:Microhouse04.pdf

ge.tt/8m9uELC/v/0

opensourceecology.org/wiki/File:CEBlivingunit.jpg


W 2011 r. Marcin Jakubowski przyjął zaproszenie na międzynarodowy festiwal Cohabitat Gathering, czyli dwa dni spotkań oraz wystąpień ekspertów i fascynatów architektury naturalnej, maszyn open-hardware, lokalnej autonomii i koncepcji budowania społeczności. Przedstawił tam działalność i idee rozpowszechniane przez Open Source Ecology https://vimeo.com/22005530


Dotychczasowa współpraca OSE z Cohabitatem przebiegała głównie w obszarach związanych z naturalnym budownictwem. Aktualnie jednak trwają prace, które pozwolą na stworzenie trwałej otwartej społeczności rozwijającej projekty związane z powstaniem  samowystarczalnych osad. Narzędzia GVCS zostaną adaptowane by pracować w naszych lokalnych warunkach. Wynikiem tych działań jest powstanie między innymi Habitat Start Up KIT (HaSUKi: bit.ly/1zXNHre). Jest to kompleksowe opracowanie tematyki samodzielnej budowy siedlisk o wysokim stopniu autonomii. Wszystkie projekty publikowane są na otwartej licencji – bez ograniczeń można z nich korzystać i modyfikować zgodnie z własnymi potrzebami. Znajdują się tu rozdziały poświęcone kwestiom technicznym takim jak budowa energooszczędnych domów z surowców naturalnych, projekty instalacji do produkcji energii ze źródeł odnawialnych oraz schematy i opisy rozmaitych urządzeń mających poprawić efektywność wykorzystania dostępnych zasobów. Odrębnym zagadnieniem zawartym w publikacji jest organizacja wspólnot wokół tego typu inicjatyw – omówione zostały aspekty prawne, ekonomiczne i społeczne. Publikacja zbiera w jeden spójny dokument wszystkie te kwestie, łączy pomysły i doświadczenia z różnych branż, wypracowywane przez różnorodne środowiska z całego świata i przedstawia jako swoisty gotowy „przepis” do realizacji.


W ramach prac związanych z opracowaniem HaSUKi powstały założenia, koncepcje oraz projekty techniczne następujących urządzeń: 

  • ccCEBPress - prasa do wyrobu cegieł z kompresowanej ziemi, 

  • ccGasifier - generator gazu syntetycznego, 

  • ccHabitat - dom rodzinny o pow. 100m2, 

  • ccNanoHabitat - dom o pow. 25m2, 

  • ccStirling - silnik Stirlinga, 

  • ccTurbina - turbina wiatrowa.  


Spójrzmy jeszcze w przyszłość. Jakie są plany organizacji Marcina? 

  1. Na przestrzeni 20 lat rozwinąć gospodarkę open source, by na rynku było więcej niż 50% urządzeń open hardware. 

  2. W ciągu 5 do 20 lat stworzyć kilkanaście OSE Kampusów z dwuletnim programem edukacyjno-produkcyjnym, zamienników szkół technicznych.

  3. Przez 2 do 5 lat stworzyć Development Method - zbiorcze opracowanie dotyczące metodologii i filozofii rozwoju urządzeń GVCS. 

  4. Do 2 lat wyprodukować wszystkie narzędzia zestawu GVCS.

  5. Wydać poradnik typu „Jak stworzyć swój biznes inwestując 10k dolarów”, zawierający opis krok po kroku wykorzystania narzędzi OSE open hardware do prowadzenia przedsiębiorstwa opartego na zasadach franczyzny. 

  6. Wydać pełną dokumentację prasy do produkcji bloczków z kompresowanej ziemi CEB Press. 

  7. Rozwinąć infrastrukturę pozwalającą na szybkie prototypowanie (w tym wycinarki laserowej Hydrafabber oraz drukarki 3D OSE). 

  8. Rozwinąćj społeczność Open Source Ecology, w tym ośrodki rozwojowe umożliwiające prototypowanie oparte na metodyce celów krytycznych (mission-critical).





Co Tobie może dać otwarta ekonomia? Może to mrzonka… a może? Będziesz żył w miejscu gdzie nie ma linii wysokiego napięcia w tle. Sam będziesz wytwarzał potrzebną Ci energię elektryczną. Nie będziesz miał portfela i konta bankowego. Sam będziesz wytwarzał potrzebne Ci rzeczy, drukował w 3D zabawki dla Twoich dzieci, a dzięki hodowli aquafonicznej i urządzeniom open hardware wyżywisz Siebie i Twoją rodzinę. Będziesz żył w domu, który wybudujesz sam z przyjaciółmi bez „pomocy” banku w formie 50-letniego kredytu. Będziesz wolny!


Jacek Kuśmirak-Brudnicki
Opensourcowiec od czasu pierwszego wydania „Bajtka”, automatyk i kociarz, aktualnie zaangażowany początkujący żurnalista i wikipedysta Cohabitatowy.


Najnowsze i najpopularniejsze dawki wiedzy

Zamknij

Podaj tutaj swój adres email: